سلام امروز می خوام در مورد زادگاه خودم یعنی فردوس که نام قدیمش تون بوده مختصری بنویسم امیدوارم که براتون جالب و خوندنی باشه و نظر بدین.


مشخصات کلی
شهرستان فردوس واقع در شمال غربي استان خراسان جنوبي بين 32 درجه و 39 دقيقه تا 34 درجه و 42 دقيقه عرض شمالي و 57 درجه و 5 دقيقه تا 58 درجه و55 دقيقه طول شرقي واقع شده است 0 اين شهرستان از شمال با شهرستان بردسكن از شرق با شهرستان گناباد، از جنوب با شهرستان سرايان و از غرب با شهرستان طبس محدود مي شود ، مسافت شهرستان 13277 كيلومتر مربع و ارتفاع آن از سطح دريا 1275 متر است ، نوع اقليم منطقه گرم و خشك و پوشش گياهي آن استپي تنك مي باشد. اين شهرستان در فاصله 195 كيلومتري بيرجند و360 كيلومتري مشهد قرار دارد.در ابتدا شهرستان فردوس شامل بخش های حومه به مرکزیت فردوس ، طبس به مرکزیت طبس و بشرویه به مرکزیت بشرویه بوده است. در تیر ماه 1339 طبس به عنوان شهرستان معرفی و از فردوس جدا گشت؛ بخشداری سرایان ایجاد و سرایان به عنوان یک بخش تعیین شد. پس از تقسمات کشوری اخیر و تقسيم استان خراسان به سه استان خراسان شمالی ، رضوی و جنوبی ، بخش سرایان در تاريخ 29/2/83 از فردوس منتزع گردیده و جز خراسان جنوبی قرار گرفت (در حال حاضر شهرستان فردوس شامل دو بخش مرکزی به مرکزیت شهر فردوس و بشرویه به مرکزیت شهر بشرویه می باشد.) شهرستان فردوس نيز در خراسان رضوي باقي ماند. بر اساس آخرين تقسيمات كشوري در تاريخ 13/12/85 مصوب هيئت وزيران ، شهرستان فردوس از استان خراسان رضوي منتزع و به خراسان جنوبي انتقال يافت.
پیشینه تاریخی


امروزه فردوس شهر کوچکی است اما پیشینه تاریخی آن به زمان مادها بر میگردد. اقوام اولیه فردوس را اگر همان گونه که در متون تاریخی کهن مشاهده میشود،ساگارتیان بدانیم، اقوام پارش نژاد و مهاجر بودند که با دیگر اقوام آریایی به جنوب خراسان آمدند.
حسن پیرنیا نیز در کتاب خود به قدمت تاریخی تون اشاره میکند و میگوید: «از منطقهای که تون در آن واقع شدهاست، در کتیبه داریوش با عنوان استاگارتیه یاد شده که نویسندگان قدیم ساکارتیا ظبط کردهاند.» این منطقه ابتدا زیر نفوذ مادها بوده و پس از عصر سلوکیان هم از طرف جنوب سرزمین پارت را محدود میکرده و جز قسمت تون و طبس بقیه نواحی آن کویر خشک و بیآب و علف بودهاست. هردوت، مردمان این ناحیه را طایفهای از پارسیها میداند و میگوید که به زبان پارسی سخن میگفتند و از راه شکار گورخر و غزال روزگار میگذراندند.
بررسیهای باستانشناسی و وجود محوطهها و تپههای باستانی، رونق این ناحیه را تا پیش از اسلام بهخصوص در عصر تاریخی به اثبات رساندهاست. قدیمی ترین آثار یافتشده در شهرستان فردوس توسط باستانشناسان میراث فرهنگی خراسان، متعلق به هزاره دوم پیش از میلاد است و از آن پس آثاری از هزاره اول، دوران ساسانیان و دورههای مختلف اسلامی یافت شدهاند که حاکی از تداوم حیات طولانی این سامان میباشد.
این شهر (که در قول مرسوم مردم آن، معمولاً به همان نام «شهر» خوانده میشود) تا سال ۱۳۰۸خورشیدی، تون نام داشته و در متون قدیمی اغلب به نام بلده طیبه تون و در مکاتبات دوره صفویه، به نام دارالمؤمنین تون نامیده شدهاست.
تون دیروز و فردوس امروز گرچه از سابقه طولانی برخوردار است، ولی نخستین کتاب موجود که از آن نام برده، اشکال العالم جیهانی متعلق به قرن چهارم هجری است. از آن به بعد نام تون به مناسبتهای مختلف در متون و سفرنامهها دیده شده و اغلب از آن به عنوان شهری بزرگ و آباد نام برده شدهاست. دلایل و شواهد تاریخی نشان میدهد که در گذشتههای دور که تون اهمیت و اعتباری تاریخی و جمعیتی داشته، به ویژه تا دوران اقتدار اسماعیلیه و حتی سدههای پس از آن، به ولایت قهستان تعلق داشتهاست. ایالت تون یکی از مناطق قهستان بوده که بعد از الموت، دومین مرکز مهم فرقه اسماعیلیه بوده و تا حمله مغول دوام داشتهاست. آثار به جا مانده از دژهای آن دوران، مانند کوه قلعه فردوس قلعه دختر بشرویه و قلعه حسنآباد هم اکنون نیز قابل مشاهدهاند. در این دوران، تون در کنار قائن، یکی از دو شهر مهم ولایت قهستان بوده و در دورههای اخیر که قائن اهمیت پیشین خود را از دست داده بود، با طبس منطقه واحدی را تشکیل داده و عبارت تون و طبس جای تون و قائن را گرفت.
جیهانی در کتاب اشکال العالم، از تون به عنوان شهری آباد و بزرگ یاد کرده و ناصر خسرو قبادیانی نیز در سدهٔ پنجم هجری، خبر از وجود چهارصد کارگاه زیلوبافی در شهر تون دادهاست. مارکوپولو نیز در سفرنامه خود به تون و کاین (فردوس و قائن امروزی) اشارهای کردهاست.
در تاریخ جهانگشای جوینی نوشته شده که مردم شهر تون در حمله وحشیانه مغولها قتل عام شدهاند و در فرهنگ جغرافیایی آمدهاست که چهل هزار نفر از اسماعیلیه در تون قتل عام شدند به طوری که از کشتهها پشته و تپه ساخته شده و روی آن تپه، تخت هلاکوخان قرار داده شدهاست. این تپه که به «تخت هلاکو» معروف شده بود تا چند دهه قبل در نزدیکی خندق فردوس باقی مانده بود که متأسفانه در دهههای اخیر نابود گردید.
در آغاز سده اخیر، هنوز فردوس از شهرهای مهم استان خراسان بود، به گونهای که شهرداری فردوس که در سال ۱۳۰۴ تأسیس شد، از نخستین شهرداریهای استان خراسان بودهاست.
وجه تسمیه تون
تون، در «معجمالبلدان»، سفیدی روی ناخن، در «برهان قاطع»، گلخن حمام، در «مؤیدالفضلا»، جامه شبروی، در «مجمعاللغات»، حمام و در «فرهنگ نظام»، خزانه و گنجینه معنی شدهاست. حتی به نظر میرسد تون یک لغت چینی باشد و این شهر را چینیها و تورانیها ساخته باشند. اما به دلیل مجاورت با طبس که به معنی چشمه آبگرم است، باید مفهوم سرزمین گرم را داشته باشد.
بنابر یک قول دیگر، نام فردوس در زمان ایران باستان، «تابان» بودهاست که پس از حمله اعراب در زبان عربی تغییر شکل یافته و به صورت تون درآمدهاست. بر طبق این قول، تابان و تابش که امروزه به نام فردوس و طبس شناخته میشوند، هر دو از شهرهای کهن ایران به شمار میروند.
زمین لرزه سال 47


بزرگترین رویداد ناگواری که در سده اخیر در فردوس روی داد، زمین لرزه سال ۱۳۴۷ میباشد. در این زمینلرزه که ۷٫۳ درجه در مقیاس ریشتر شدت داشت، بخش عمدهٔ فردوس و روستاهای اطراف تخریب شد. پس از زلزلهٔ فردوس و تخریب شهر، یکى از علما و روحانیون بزرگ خراسان، مرحوم دانش سخنور که در آن زمان در فردوس از محبوبیت بالایی برخوردار بود، مردم را ترغیب به مهاجرت و ساخت شهر جدید فردوس در محل اسلامیه کنونی نمود. به این ترتیب، تعدادی از مردم فردوس به این منطقه مهاجرت کردند ولی بخش عمده مردم در محلی که در نزدیکی شهر قدیمی ساخته شده بود، ساکن شدند. همچنین عدهٔ زیادی از ساکنان قبلی فردوس پس از این زمینلرزه به شهرهای مشهد و تهران مهاجرت کردند و جمعیت فردوس به شدت کاهش یافت. این زمینلرزه، آسیب جبرانناپذیری به فردوس وارد کرد و از اهمیت آن کاست.
گویش فردوسی
مردم فردوس به گویش فردوسی سخن میگویند. این گویش در میان گویشهای فارسی در خراسان، یکی از اصیلترین گویشها به شمار میرود که آهنگ باشکوه زبان پارسی باستان را همچنان به همراه دارد. با این که این گویش از نظر واژگان موجود در آن زیرمجموعهای از زبان پارسی است، به دلیل تفاوت ساختاری که در صرف افعال و جملهبندی با زبان رسمی کشور داشته، نسبت به سایر گویشهای خراسان تا حدود زیادی از آلودهشدن به واژگان بیگانه مصون ماندهاست. آهنگ و وزن ادای کلمات در این گویش، به گونهایست که درک آن برای شنوندهٔ ناآشنا بسیار دشوار مینماید به طوری که اغلب آن را یک زبان و نه گویش میپندارند. این گویش در تمامی سطح شهرستان و بخشهایی از شهرستانهای مجاور از جمله قائن و گناباد رواج دارد. با این وجود، این گویش در روستاهای مختلف شهرستان فردوس به صورتهای متفاوت بیان میشود. نکته جالب آنکه گویش برخی از روستاها که فاصله زیادی تا شهر فردوس دارند، کاملاً شبیه مردم فردوس بوده در حالی که گویش برخی روستاها که تنها چند کیلومتر با فردوس فاصله دارند، تفاوت زیادی با فردوس دارد.
بزرگان فردوس
فردوس زادگاه بزرگان بسیاری بوده که برخی از آنها عبارتند از:
دکتر محمد جعفر یاحقی ، استاد برجسته ادبیات فارسی در دانشگاه فردوسی مشهد.
دکتر بدیع الزمان فروزانفر ، استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی و مولویشناس نامدار
محمد حسین فاضل تونی، فقیه مجتهد و استاد برجستهٔ فلسفه، منطق و ادبیات عرب در دانشگاه تهران
نثاری تونی، شاعر شیعه سده ۱۰ هجری
قطب الدین حیدر تونی، از عارفان بزرگ سدههای ۶ و ۷ هجری و سرسلسلهٔ فرقهٔ حیدری (که گفته میشود تربت حیدریه بر مزار او ساخته شدهاست)
ملا علاءالملک تونی، از معماران بزرگ سده ۱۱ هجری و یکی از معماران باغ شالیمار لاهور
حیرتی تونی از شعرای دوران شاه تهماسب اول صفوی
حاج شیخ اکبر تونی (آخوند ملا اکبر)
ملا عبدالله فاضل تونی
میر تونی
عبدالواسع تونی، از علمای سده ۱۲ هجری
ملا محمدعلی تونی، از علمای شیعی سده ۱۲ هجری
ذوقی تونی، از شاعران سده ۱۰ هجری
ظریفی تونی، از شاعران سده ۱۰ هجری
بنایی تونی، از شاعران سده ۱۰ هجری
حسین تونی، از قدیمیترین نستعلیقنویسان و متعلق به سده ۹ هجری
کتو، رند ظریف
حجه الاسلام اسماعیل فردوسی پور
آثار تاریخی و نقاط دیدنی


آبگرم معدنی فردوس


آبگرم معدنی فردوس، از جمله جاذبهها و قابلیتهای گردشگری با اهمیت شهر فردوس بوده و در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری شمال این شهر واقع شدهاست. این آبگرم طبیعی با خواص درمانی اعجابانگیزش سالانه پذیرای شمار زیادی از گردشگران داخلی و خارجی بوده و از موقعیت مناسبی در منطقه برخوردار است. استفاده از آبگرم معدنی فردوس در درمان بسیاری از بیماریهای پوستی و مفصلی مؤثر بوده و توسط بسیاری از پزشکان توصیه گردیدهاست
مدرسه علمیه علیا


بانی این مدرسه فردی به نام «میر علی بیک» بوده که آن را در اواخر دوره حکومت صفویه بنا کرده و تا سالهای پیش از زلزله سال ۱۳۴۷، مورد استفاده طلاب بودهاست. از مشخصات بارز معماری این مدرسه، تکرار فرم هشت ضلعی در قسمتهای مختلف پلان آن است.
مسجد جامع تون

این مسجد متعلق به دوره سلجوقیان بوده و با وجود تخریب بخشهایی از آن در زمینلرزهٔ فردوس، هنوز هم مورد استفاده نمازگزاران قرار میگیرد.
مسجد ، آب انبار و حمام کوشک


در شرق شهر تون و نزدیک به دروازه قاین، مسجد کوشک قرار دارد. بر پیشانی قوس محراب این مسجد، کتیبهای آراسته به گچبری گل و بوته با تاریخ (۵۵۴ ه.ق) قرار دارد. بر اساس شواهد معماری موجود و فرم مسجد، بنای اولیه مسجد به اوایل اسلام برمیگردد. در جلوی ایوان ورودی مسجد کوشک و در داخل زمین، حمامی با همین نام وجود دارد که متعلق به دوره تیموریان است. در شمال شرقی ورودی مسجد نیز آب انباری با همان نام وجود دارد که از قدمت بالایی برخوردار است.
بارگاه امام زادگان سلطان محمد و ابراهیم

در انتهای راسته بازار قدیم و پشت مسجد جامع تون، آرامگاهی است مشهور به مزار، که متعلق به سلطان محمد و سلطان ابراهیم از نوادگان حضرت امام موسی بن جعفر (ع) است. معماری این بنا مربوط به دوره تیموریان است
شهر اسلامیه


موقعیت شهر اسلامیه، شهری است زیبا در مجاورت فردوس که اکثر خانههای آن به صورت باغ و ویلا هستند.اين شهر در ۵ كيلومتری شمال شرقی شهر فردوس و در مسیر جاده فردوس-مشهد واقع است.
نامگذاری پیش از پایهگذاری این شهر، «باغو» (که در لهجهٔ محلی، معادل باغان است که همان باغها معنا میدهد) معرف اين محدوده بودهاست. دلیل این نامگذاری اين بود که در گذشته باغهای مردم فردوس در این محل قرار داشته و در واقع محل اقامت تابستانی اکثر آنها نيز همین باغها بوده است. لذا مردم فردوس نام «باغو» (باغها) را در برابر «شهر» (که همان فردوس و محل اصلی زندگی آنان میباشد) استفاده میکردهاند. جالب آن که امروزه نیز اهالی فردوس در هر کجای دنيا که باشند، همچنان از واژه «شهر» برای نامیدن فردوس استفاده میکنند. نام« باغو» به مرور از رواج افتاد و در حال حاضر به جز عدهٔ معدودی (که اکثراً معمرین فردوسی هستند) دیگر از این نام استفاده نمیشود. نام «اسلامیه» در بعضی از نقشههایی که پیش از زلزلهٔ سال ۱۳۴۷ از منطقه تهیه شده بود، مندرج است. این نام بر خیابانی که امروزه کمتر مورد استفاده است، نهاده شده بود.
پیشینه اسلامیه در سال ۱۳۲۹ شمسى که روستایى بيش نبود، تنها دارای ۲۲۱ نفر سکنه بود. این شهر تا پیش از زلزله سال ۱۳۴۷، به صورت دو آبادى مقصودآباد و بهشتآباد از ییلاقات فردوس به شمار مىرفت و جمعیت ساكن ثابت چندانی نداشت. پس از زلزله که با تخریب کامل فردوس همراه بود، یکى از علما و روحانیون بزرگ خراسان، مرحوم دانش سخنور که در آن زمان در فردوس از محبوبیت بالایی برخوردار بود، مردم فردوس را ترغیب به مهاجرت به این منطقه و ساخت شهر جدید فردوس در محل فعلی اسلامیه نمود. به این ترتیب، تعدادی از مردم فردوس به این منطقه مهاجرت کردند ولی بخش عمده مردم در محلی که در نزدیکی شهر قدیمی ساخته شده بود ساکن شدند. این اتفاق حتى از ديد گزارشگران غربى هم مخفى نماند. ميشل فوکو در گزارشى برای روزنامه کوریره دلاسرا به این موضوع اشاره کرده است. پس از این رخداد، جمعیت اسلامیه افزایش یافت به طوری که جمعیت آن در سال ۱۳۵۵ شمسی به ۳٬۷۳۱ نفر (۸۳۲ خانوار) افزايش يافت و در سال ۱۳۶۵ شمسی به ۴٬۴۶۷ نفر (۱٬۰۵۷ خانوار) رسید.
اسلامیه از گذشته به سبب برخورداری از باغهای زیبا، محل گردشگاهى اهالی فردوس به شمار مىآمد. خیابان طویلى که آب در دو طرف آن جاری بود و چنارهای کهنسال آن را سیراب مىکرد، زیبایی خاصى به اين نقطه ییلاقى داده بود. پوشش گیاهى طبیعى محل شامل کلپوره، شاهتره، درمنه، پودنه و گياهان مرتعى است و جانوران وحشى از جمله گرگ، شغال، روباه، خرگوش، کبک و سینهسياه در پیرامون آن زندگى مىکنند.
روستای ییلاقی باغستان علیا

روستای باغستان علیا، در ۱۵ کیلومتری شهر فردوس واقع بوده و با داشتن مناظر طبیعی زیبا، قنات تاریخی بلده، درختان چنار سر به فلک کشیده و باغهای میوه، از جمله مناطق ییلاقی و گردشگری شهرستان فردوس محسوب میشود.
صنایع دستی و محصولات کشاورزی
از مهمترین صنایع دستی شهرستان فردوس میتوان پارچه بافی (تون بافی)، سفالگری، برک بافی، قالی، گلیم، نمد مالی، مشبک و معرق کاری را نام برد.
محصولات و سوغات اصلی منطقه را انار، زعفران، بادام، پنبه، گردو، انواع کشک، قره قروت و زیره تشکیل میدهد. پسته نیز از جمله محصولات شهرستان فردوس است که در انواع مختلف: کله قوچی، آحمد آقایی، محلی، فندقی و سایر انواع مختلف تولید میشود.






آموزش و فرهنگ
شهر فردوس در حال حاضر دارای چند مرکز آموزش عالی است:
دانشگاه آزاد اسلامی، واحد فردوس
دانشگاه پیام نور، واحد فردوس
مرکز آموزش عالی علمی-کاربردی امام رضا
مرکز تربیت معلم پسرانه شهید مفتح
مرکز تربیت معلم دخترانه بنتالهدی صدر
همچنین این شهر دارای دو دبیرستان تیزهوشان شبانهروزی (پسرانه شهید بهشتی و دخترانه فرزانگان) وابسته به سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان است که از شهرستانهای فردوس، گناباد، طبس، قائنات و سرایان دانشآموز میپذیرد. در ایران تنها سه شهرستان دارای مرکز استعدادهای درخشان شبانهروزی هستند
آب و هوا
دمای هوای فردوس با توجه به نزدیکی آن به کویر و کمبود رطوبت، بین شب و روز و تابستان و زمستان، اختلاف زیادی دارد. هوا در تابستان گرم و خشک و در زمستان سرد و بارانی است. عمدهٔ بارندگی سالانه، از آغاز آذر تا پایان فروردین صورت میگیرد. دی، سردترین ماه و تیر، گرمترین ماه سال میباشد.

